Tradycja ocalona w oczkach chust. Podsumowanie projektu „Hekluwano odziywacka”

Tuesday, November 10, 2026

Projekt „Hekluwano odziywacka”, realizowany od kwietnia 2026 roku przez Stowarzyszenie Inicjatyw Lokalnych „SPISZ się na medal” z siedzibą w Niedzicy, dobiegł końca, pozostawiając po sobie niezwykłe owoce wielomiesięcznej pracy. Inicjatywa, która zdobyła uznanie i dofinansowanie w kwocie 23 100,00 zł w ramach programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Kultura ludowa i tradycyjna 2026 (priorytet Mistrz Tradycji) była unikalnym w skali regionu przedsięwzięciem warsztatowym.

Główną misją tego zadania była ochrona spiskiego dziedzictwa niematerialnego poprzez bezpośredni, międzypokoleniowy przekaz wiedzy. Przez siedem miesięcy mistrzyni rękodzieła cierpliwie uczyła młodsze pokolenia oraz lokalnych pasjonatów dawnej sztuki szydełkowania tradycyjnych chust nazywanych na Spiszu odziywackami.

Droga od pierwszego oczka do arcydzieła

Warsztaty rozpoczęły się wiosną od nauki fundamentalnych technik rzemiosła. Dla wielu uczestników było to pierwsze w życiu zderzenie z tą formą rękodzieła. Pierwsze tygodnie wymagały skupienia nad absolutnymi podstawami: opanowaniem równego napięcia nici oraz precyzyjnym formowaniem podstawowych oczek. Te techniczne ćwiczenia były niezbędne, aby powstające chusty zyskały w przyszłości idealny, regularny kształt.

Wraz z upływem miesięcy stopień trudności rósł, a techniczne ćwiczenia przerodziły się w prawdziwy pokaz kunsztu. W końcowej fazie projektu na warsztatowych stołach królowały już duże, pełnowymiarowe projekty. Uczestniczki z powodzeniem realizowały prace według skomplikowanych, tradycyjnych wzorów regionalnych.

Ostatnim, niezwykle ważnym szlifem było wiązanie frędzli, które stanowią nieodłączny element wykończenia spiskiej odziywacki. Efektem końcowym tych kilkumiesięcznych starań są chusty, które zachwycają bogactwem misternych splotów i stanowią namacalny dowód na to, że spiska tradycja rośnie w oczach młodego pokolenia.

Żywa tradycja i integracja pokoleń

„Hekluwano odziywacka” to nie tylko techniczna nauka dawnego fachu, ale przede wszystkim przestrzeń dla społeczności. Cotygodniowe spotkania stały się pretekstem do wielopokoleniowej integracji mieszkańców Spisza, długich rozmów i budowania silnej tożsamości kulturowej wokół odchodzących w zapomnienie tradycji.

Każda z wykonanych ręcznie chust to niepowtarzalne dzieło sztuki użytkowej. Niezwykle wzruszającym momentem dla całej społeczności był dzień, w którym gotowe dzieła ujrzały światło dzienne – już pierwszą oficjalną prezentację chust wykonanych przez uczestniczki mogliśmy podziwiać podczas Nabożeństwa Fatimskiego w kościele w Niedzicy. Wywołały one ogromny podziw wśród wiernych i dumnie wpisały się w oprawę tej religijnej uroczystości.

Dzięki zaangażowaniu organizatorów i pasji uczestników, powstałe prace zasilą garderoby tradycyjnych strojów odświętnych lub staną się cennymi, rodzinnymi pamiątkami przekazywanymi z pokolenia na pokolenie.


Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

 

Kategoria: 
Back to Top